رییس دیده بان جهانی کارآفرینی در ایران از وضعیت کارآفرینی در ایران می‌گوید.

دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران در دی ماه ۱۳۸۶ با اهدافی از جمله تربیت هیئت علمی و کادر مربی کارآفرینی، تربیت پژوهشگر کارآفرینی، کارآفرین حرفه‌ای، انجام تحقیقات بنیادی و کاربردی در زمینه کارآفرینی تاسیس شد. در همان سال برای تحقق این اهداف و پایش وضعیت کارآفرینی ایران به سازمان دیده بان جهان کارآفرینی (GEM) پیوست. در حال حاضر ریاست دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران و مدیریت سازمان دیده بان جهانی در ایران بر عهده دکتر محمدرضا زالی می باشد. دکتر زالی فارغ التحصیل دکترای رشته مدیریت سیستم از دانشگاه تهران می باشند.

در این شماره از ماهنامه برای آشنایی بیشتر با خدمات دانشکده کارآفرینی و اطلاع از وضعیت کارآفرینی در کشور سراغ دکتر زالی رفتیم. 

مصاحبه با رییس دیده بان جهانی کارآفرینی درایران

  • اجازه دهید از سازمان جهانی دیدبان کارآفرینی(GEM) شروع کنیم. کار GEM چیست و چرا تشکیل شد؟

Gem یک تشکیلات دانشگاهی است که ۸۰ کشور عضو آن هستند و تخصصی­ ترین و بزرگترین برنامه پژوهشی برای پایش کارآفرینی در دنیا هست. دیده بان جهان کارآفرینی ۳ هدف معین را دنبال می­کند:

هدف اول: بررسی سیستماتیک نقش کارآفرینی در توسعه و پیشرفت کشورها

هدف دوم: پایش شاخص­های کارآفرینی در کشورهای عضو

هدف سوم: ارائه پیشنهادهای سیاستی برای کشورهای عضو

برای پایش کارآفرینی و اندازه­گیری شاخص­ها از داده­های رسمی و غیررسمی(میدانی) استفاده می­شود. شاخص‌های نگرشی، فعالیت­های کارآفرینی و نتایج کارآفرینی در کشورهای مختلف برای پایش وضعیت کارآفرینی ارزیابی می‌شوند. در ایران هم هر ساله شاخص­های کارآفرینی همزمان با سایر کشورهایی که عضو GEM هستند پایش می­شوند. و امسال هم هشتمین سال ­است که این شاخص­ها ارزیابی شده­اند و وضعیت کشورهای عضو مشخص شده است.

  • وضعیت ایران از نظر شاخص‌های سازمان جهانی دیدبان کارآفرینی چگونه است؟

در سازمان دیده بان جهان کارآفرینی از سه دسته شاخص زیر برای پایش وضعیت کارآفرینی استفاده می‌شود:

اول: شاخص های نگرشی، ادراکات، طرز تلقی و فکر هر کس در جامعه که به ویژگی های فردی هر کس بر می گردد.

دوم: فعالیت ها، شاخص ها و رفتارهای کارآفرینانه را اندازه گیری می کند

سوم: نتایج کارآفرینی. نگرش و رفتاری دارید که یک خروجی از فعالیت های کارآفرینانه دارند. مثل ارزش اجتماعی که یک کارآفرینی ایجاد کرد.

وضعیت ایران بر اساس شاخص‌های مختلف متفاوت است اما در کل در اکثر شاخص­ها، از جمله قصد کارآفرینانه، توجه رسانه‌ای، قابلیت کارآفرینانه و انتظار رشد نسبت به سال­های قبل پیشرفت داشته­ایم. کارآفرینی یک کشور را بر اساس این شاخص­ها اندازه­گیری می­کنند.

کارآفرینان فرصت­گرا وکارآفرینان اجباری دو شاخص مهم GEM هستند که ارزیابی می­­شوند.کارآفرینان فرصت­گرا می‌توانند محرک توسعه اقتصادی کشور باشند و چرخ توسعه اقتصادی را به تحرک دربیاورند. در ایران این شاخص یک افزایش یک درصدی نسبت به سال گذشته داشته است. مهمترین شاخص ارزیابی شده در دیده بان جهان کارآفرینی، کارآفرینی بین‌المللی است که در ایران امسال به ۳ درصد رسیده است و از جمله پاشنه آشیل‌های کارآفرینی در ایران است. یکی از نقطه ضعف­های کارآفرینی در ایران کارآفرینی بین­المللی است وچون خودش بازار بزرگی دارد، کارآفرینانش به فکر بازارهای جدید بیرون از کشور نیستند. اگر بخواهیم اقتصادمان مقاومتی باشد حتما باید بازارهای جدیدتر و ورود به دنیای رقابت بین­المللی جز اهداف ما باشد.

اگر بخواهیم کلی و مقایسه­ای بگوییم نسبت به سال گذشته وضعیت بهتر شده است و این نوید بخش و خوب است.

کیفیت فعالیت های کارآفرینانه مهم است، کسب وکارهای خوب و دانش بنیان و فناورانه را باید راه اندازی کنیم، چون ارزش­آفرینی و ارزش افزوده در آن­ها زیاد هست.
  • با توجه به شاخص های GEM می توان گفت که این شاخص‌ها طی یکی دو سال گذشته نسب به سال‌های قبل رشد داشته‌اند به نظر شما دلیل این تغییرات چه بوده است؟

شاخص­های نگرشی بسیار ناپایدار هستند و یک اتفاقی که در کشور رخ دهد سریعا تغییر می­کنند. در ایران با روی کار آمدن دولت جدید که دولت تدبیر و امید است، خیلی­ها از جامعه انتظار خوب در آینده­ای نه چندان دور دارند. این باعث می­شود که مردم نگرش مثبت به آینده داشته باشند و در فکر راه­اندازی کسب­وکار باشند. اما باید به این توجه کرد که چون کارآفرینی رفتاری آگاهانه و ارادی است افراد حتما قبلش باید تصمیم بگیرند و بعد به فضای کسب­وکار ورود پیدا کنند. بهبود یافتن فضای کسب­وکار و ثبات اقتصادی و کنترل ناپایداری‌های نرخ ارز، فضای مثبت‌تر و مساعدتری را برای کارآفرینی ایجاد می‌کند. لذا مردم نگاه و نگرش‌شان نسبت به کارآفرینی مثبت‌تر شده است و تغییر کرده است.

رییس دیده بان جهانی کارآفرینی

رییس دیده بان جهانی کارآفرینی درایران

  • در یک بازه زمانی مردم ما علاقمند به کارآفرینی بودند و این علاقه امروزه کمرنگ تر شده، شاید به این دلیل که دولت نتوانسته است پاسخ نیازها و خواسته‌های کارآفرینان را بدهد. برای مثال هنوز در ایران در خیلی از اداره ها، کارآفرین را به عنوان یک شغل نمی‌شناسند. نظر شما چیست؟ جهت‌گیری دولت را در این زمینه چگونه می‌بینید؟

همینطور است. ولی باید در نظر بگیریم که در آمریکا اولین بار در سال ۱۳۶۰ در هاروارد آموزش کارآفرینی داده شده است اما در ایران تقریبا ۱۰-۱۲سال است که در بخش آموزش کارآفرینی درگیر هستیم که آن هم اول ترویجی بود و بعد رشته کارآفرینی در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران در سال ۸۲ ایجاد شد. کم کم مورد توجه قرار گرفت و الان در ۱۲ دانشگاه کشور این رشته ارائه می‌شود. به مرور زمان با توجه به تاکیدها و جهت گیری­هایی که در کشور با ابلاغ سیاست­های کلی اصل ۴۴ و بحث سند چشم­انداز و… شد، توسعه بخش خصوصی مورد توجه قرار گرفت. دوباره با مطرح شدن سیاست­های اقتصاد مقاومتی این مطرح شد که هیچ وقت اقتصاد بدون نوآوری و کارآفرینی و کسب‌وکارهای دانش بنیان مقاوم نمی­شود. این­ها نشان می­دهد که جهت­گیری دولت هم به این سو است ولی این­ها به‌صورت تدریجی صورت می­گیرد. تلاش ما این بوده که با برگزاری کنفرانس­ها و آموزش­ها این فرهنگ که کارآفرینی هم می­تواند شغل باشد و هم شغل­آفرین را در نظام اداری کشور جا بیاندازیم. الان هم داریم سعی می‌کنیم که در طبقه بندی مشاغل، کارآفرینی به عنوان یک شغل در سازمان­ها و دستگاه های دولتی دیده شود.

  • دانشکده کارآفرینی وظایفش فراتر از یک دانشکده معمولی در کشور است. این دانشکده چه وظایف و نقش‌هایی در نهادهای مختلف دارد؟

دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران اولین دانشکده در زمینه و موضوع کارآفرینی در خاورمیانه است و رقیب دیگری برای آن وجود ندارد و جایگاه و مرجعیت علمی را نه تنها در ایران بلکه در خاورمیانه دارد. ما توانستیم در تدوین برنامه­ها و سیاست‌های دولت در توسعه کارآفرینی دولت را یاری کنیم و بر اساس نتایجی که از دیده­بان جهان کارآفرینی به دست می‌آوریم سیاست­ها و پیشنهادهای سیاستی را به دولت ارائه می‌کنیم. در برنامه پنجم برخی از آیتم­ها و مواد قانونی را پیشنهاد کردیم و در برنامه گنجاندیم. در کنار این‌ها به عنوان یک مرجع علمی کارآفرینی در کشور خدماتی برای دانشگاه‌های دیگر کشور که می­خواهند کارآفرینی را راه بیاندازند ارائه می­کنیم. در جهان اسلام و خاورمیانه هم سعی می‌کنیم به توسعه کارآفرینی کمک کنیم. دانشکده کارآفرینی خانه کارآفرینان ایران است، حتی یک اتاق به نام کارآفرینان مدعو داریم و ارتباط خیلی خوبی با کارآفرینان کشور برقرار کرده­ایم. هر هفته دو تا سخنرانی داریم که کارآفرینان کشور و رهبران کارآفرینی تشریف میاورند و سخنرانی می‌کنند. در کلاس‌ها از سخنرانی‌ها و مقاله‌های آن‌ها و از بازدیدهایی که از سایت‌ها و کارخانه‌های آن ها داریم استفاده می‌کنیم.

  • یکی از بحث‌های مطرح در زمینه کارآفرینی بحث تامین مالی است، و یکی از گلوگاه های ما این است که سیستم بانکی ما به عنوان یکی از اصلی‌ترین تامین‌کنندگان مالی کشور، متناسب با شرایط کارآفرینان طراحی نشده است. در این زمینه آیا دانشکده کارآفرینی اقدامی انجام داده است؟

موضوع خیلی پیچیده است، به نظر من باید کارآفرینان را دسته بندی کرد. دسته اول کارآفرینان بزرگ و رهبران کارآفرینی هستند که می‌گویند ما از دولت و بانک وام نمی‌خواهیم، فقط آن‌ها کاری به کار ما نداشته باشند و چوب لای چرخ ما نگذارند. اما دسته دوم کارآفرینان نوپا و استارتاپ­ها هستند و تامین مالی بیشتر برای این گروه دردسر ساز هست. بعضی از این کارآفرینان هم واقعا ضرورتی ندارد که به سمت وام گرفتن بروند؛ چون یک کارآفرین نوپا باید اول بتواند از داشته­های خودش استفاده کند. سیستم بانکی کشور هم حافظ سپرده­ها و امانت­های مردم است و نمی­تواند اعتماد کند و سرمایه­اش را به دست کسی که تازه کارش را شروع کرده است بدهد. راهکارهایی را برای این می­توان درنظر گرفت: راهکار اول استفاده از شبکه اجتماعی و سرمایه اجتماعی است، سرمایه اجتماعی در کنار سرمایه روان شناختی و اقتصادی از جمله سرمایه­های بزرگ فرد کارآفرین است. راهکار دیگر بحث سرمایه‌گذاری خطر پذیر است که چند نفر سرمایه‌دار یک صندوق راه میاندازند و از ایده­های کارآفرینان حمایت می­کنند. مورد دوم یکی از پیشنهاداتی بود که ما سال قبل با توجه به شاخص­های GEM مطرح کردیم. در اسفند سال قبل هم در کنفرانس بین المللی کارآفرینی از اولین سرمایه­گذار مخاطره­پذیر بانکی کشور پرده­برداری شد. صندوق سرمایه­گذاری خطر پذیر بانک ملت راه‌اندازی شد و فعالیتش را شروع کرد که باید منتظر نتایج آن باشیم.

  • دانشکده کارآفرینی هم به صورت آزمون دانشجو می گیرد و هم به صورت مجازی و هم دانشجویان آزاد، مشتریان دانشگاه چگونه دسته بندی می شوند؟ و چه فرقی با هم دارند؟

ما در دانشکده سه هدف مهم: ۱ پرورش کارآفرین ۲٫ پرورش مشاور و مربی کارآفرینی ۳٫ تربیت پژوهشگر کارآفرینی را داریم که بر اساس همین دسته بندی کرده­ایم.

  • دوره الکترونیکی مخاطبانش کارآفرینانی هستند که کارآفرینی کرده­اند و یا شاغلینی هستند که می­خواهند کارآفرینی کنند. به دلیل اینکه بخش اعظم این دانشجویان کارآفرین و شاغل هستند تجربه زیادی دارند و سطح کلاس بسیار بالا و پربار است. این دانشجویان نرخ فعالیت­های کارآفرینانه­شان از نرخ دانشجویان حضوری بالاتر است و اکثرا برای خودشان کسب وکار ایجاد می­کنند.
  • بخش دوم بازار هدف ما دانشجویان حضوری هستند که بیشتر پژوهشگر ومربی کارآفرینی می­شوند.
  • بخش سوم هم سیستم آموزش آزاد است که مخصوص علاقمندانی است که از طریق غیر کنکور وارد دوره­های کارآفرینی می­شوند و گواهی­های تخصصی کارآفرینی را دریافت می­کنند. در واقع دانش­پذیرانی هستند که به واسطه کسب­و­کاری که دارند وارد این دوره­ها می­شوند و بسیار هم دوره­های موفق و ارزشمندی هستند.
  • اثر بخشی آموزش های دانشکده را چگونه ارزیابی می کنید؟ این آموزش‌ها تا چه میزان به دانشجویان در جهت کارآفرینی کمک کرده است؟

در کل که بسیار اثر بخش بوده است. مطالعات دیده بان جهانی کارآفرینی در کشور نشان می­دهد کسانی که آموزش کارآفرینی دیده­اند بیش از کسانی که آموزش ندیده­اند فرصت­های خوبی را شناسایی کرده­اند. هم در تشخیص فرصت­های کارآفرینانه اثرگذار بوده است و هم در خودباوری و خودکارآمدی دانش آموختگان. با آموزش­ها به این باور رسیده­اند که می‌توانند با دانش و مهارتی که دارند کسب وکار راه بیاندازند. در کنار آموزش ما مشاوره کسب‌وکار دانشجویی هم داریم و سعی می­کنیم که در کنار دانشجویانمان باشیم. از دانشجویان ترم بالایی برای آموزش و از کارآفرینان برتر برای مشاوره استفاده می­کنیم. در دانشکده، ما کمتر دغدغه بیکاری دانشجویان را داریم و اغلب دانشجویان در ترم ۲-۳ وارد حوزه کارآفرینی می­شوند مگر اینکه فردی خودش از اول پتانسیل و روحیه­اش را نداشته باشد. کار دیگری که انجام می­دهیم علاوه بر آموزش و آماده­سازی نگرش­ها، آن­ها را به کسانی که اهل سرمایه­گذاری هستند معرفی می­کنیم و به سرمایه‌گذاری­های خطرپذیر و بانک­ها لینک می­کنیم.

رییس دیده بان جهانی کارآفرینی

رییس دیده بان جهانی کارآفرینی درایران

  • برگردیم به سیستم آموزش کارآفرینی در ایران. بهتر نیست که در رشته های مختلف در لیسانس و یا دوران دبیرستان چند واحد الزامی برای کارآفرینی تعریف شود؟

کارآفرینی قابل آموزش و درس دادن است و هر کسی که توانایی تصمیم­گیری داشته باشد می­تواند کارآفرین شود. به زعم من همه مردم یک جامعه بالقوه کارآفرین هستند. آموزش کارآفرینی سعی می­کند این استعدادهای بالقوه را شکوفا کند و انگیزه و جهت بدهد. رویکردهایی برای توسعه آموزش کارآفرینی در کشورها وجود دارد. تجربه­های مختلفی هم در این زمینه وجود دارد. یکی از تجربه­هایی که به­دست آمده آموزش کارآفرینی در همه رشته هاست. همه رشته­ ها یک درس مبانی کارآفرینی را به صورت اجباری و اختیاری می­گذرانند. در کنار این روش چون یک رشته علمی است باید دقیق­تر و عمیق­تر توسعه یابد. دو واحد گذراندن فقط یک جرقه ذهنی است ولی باید با شرکت در دوره­ها آن را رشد داد چون کارآفرینی هم مثل سایر رشته­ها تخصصی است.

کارآفرینی قابل آموزش و درس دادن است.
  • شما در فکر راه­اندازی یک سرمایه‌گذاری خطر پذیر برای دانشکده هستید؟

ما به شکل دیگری این را انجام می دهیم و نه به این شکل که بخواهیم سرمایه­گذار خطرپذیر داشته باشیم. همان‌گونه که می‌دانید در حال حاضر شرایط اقتصادی کشور نامطلوب است، تورم و نوسانات نرخ ارز بالاست. ما هم دانشگاهی هستیم و باید در چهارچوب دانشگاه عمل کنیم. الان درگیر گلریزان ساختمان دانشکده هستیم. دانشکده کارآفرینی خانه کارآفرینان ایران است. می­خواهیم که کارآفرینان خیر بیایند وخانه خودشان را بسازند. به کمک خیرین می­خواهیم از سال آینده مراحل ساخت دانشکده کارآفرینی را شروع کنیم و نیاز به دست یاری‌گر کارآفرینان داریم. در همین راستا در حال راه­انداری بنیاد دانشکده کارآفرینی هستیم. قرار است ذیل بنیاد دانشگاه تهران به فعالیت­های خودش ادامه بدهد. این بنیاد چند هدف مهم دارد.

  1. کمک به تاسیس ساختمان دانشکده کارآفرینی از طریق جمع­آوری کمک­های خیرین کارآفرین
  2. حمایت از ایده­های کسب­وکاری دانشجویان و دانش آموختگان دانشکده از طریق صندوق نیکوکاری کسب­وکار( از طریق خیرین، سرمایه را جمع­آوری کنیم) و اگر دانشجوی ما در طول تحصیلش برای کارآفرینی نیاز به پول داشت به او کمک کنیم و یا سرمایه­گذاری کنیم. در واقع یک بنیاد غیرانتفاعی و غیردولتی است و با حضور کارآفرینان و رهبران کارآفرینی که خودشان هم خیر و علاقمند به کمک به دانشجویان و کارهای دانشجویی هستند، شکل می‌گیرد.
دانشکده کارآفرینی خانه کارآفرینان ایران است. می‌خواهیم   که کارآفرینان خیر بیایند وخانه خودشان را بسازند. به کمک خیرین می‌خواهیم از سال آینده مراحل ساخت دانشکده کارآفرینی را شروع کنیم و نیاز به دست یاری‌گر کارآفرینان داریم.
  • اگر کسی دانشجوی دانشکده کارآفرینی نباشد و بخواهد از دانشکده کمک بگیرد، چگونه امکان پذیر است؟

ما برای کسانی که دانشجوی دانشکده نباشند هم مشاوره می‌دهیم. داخل وب­سایت دانشکده مشاوران معرفی شده­اند و آن‌ها می­توانند از قبل ایمیل بزنند و در زمان مشاوره مراجعه کنند. درب دانشکده برای هر کسی که می خواهد وارد حوزه کارآفرینی شود باز است. هرکمکی که از دست ما برآید برای کارآفرینان کشور انجام می­دهیم. ما به دلیل ارتباط خوبی که با بخش خصوصی و دستگاه­های دولتی داریم، می‌توانیم برای حل مشکلات عملی کارآفرینان کمک کنیم.

درب دانشکده برای هر کسی که می خواهد وارد حوزه کارآفرینی شود، باز است. هرکمکی که از دست ما برآید برای کارآفرینان کشور انجام می دهیم.
  • با توجه به شاخص های دیده بان جهان کارآفرینی و فضای کارآفرینی در کشور کسانی که می خواهند کارآفرینی کنند چه چیزهایی باید مد نظرشان باشد؟

به نظر من کسانی که می­خواهند وارد فضای کارآفرینی شوند باید بیشتر روی این تمرکز کنند که هیچ انتطاری از هیچ نهاد، سازمان، دستگاه دولتی و غیر دولتی نداشته باشند. با این فرض شروع کنند که باید به تنهایی این کار را انجام دهند و به عنوان فرد کارآفرین انرژی و سماجت ویژه­ای برای راه­اندازی کسب­وکار و فعالیت خودش در نظر بگیرد. نکته دیگری که خیلی مهم است اینه که کارش دانش بنیان باشد. هر چه کسب­وکارش تکنولوژی محورتر و فناورانه باشد ارزش افزوده بیشتری را ایجاد می­کند. خداوند خودش کارآفرین بزرگ است و در این مسیر کمک می کند.

  • از شما برای وقتی که اختصاص دادید و با حوصله به سوالات ما پاسخ دادید متشکریم

[box type=”info” ]منبع: ماهنامه کارآفرینی ستکا[/box]

محصولات مرتبط

خدمات مشاوره ستکا
دوره‌های حضوری
دوره‌های مجازی
کتاب‌های کارآفرینی