آشنایی با قوانین چک

در شماره پیش مختصری در خصوص آشنایی با قوانین چک صحبت کردیم. در این شماره به نحوه حمایت از چک و صدور چک بلامحل و مقررات قانونی آن صحبت می‌کنیم. گفته شد که هدف قانون‌گذار از حمایت کیفری چک این است که چک را قائم‌مقام اسکناس نماید و ارزشی تقریباً معادل با اسکناس به چک ببخشد. بنابراین در تمام مواردی که چک با شرایط مقرر قانونی صادر نشده باشد و یکی از جهات کیفری در آن وجود داشته باشد صادرکننده قابل‌تعقیب کیفری و مجازات خواهد بود.

دارنده چک به‌موجب  قانون مکلف است که در تاریخ مندرج در چک معادل مبلغ مذکور در بانک محال‌علیه وجه نقد داشته باشد. بنابراین تمام مواردی که مغایر با این تکلیف می‌باشند یا منجر به عدم پرداخت وجه چک می‌گردد، موجب تعقیب کیفری وی بوده و از قرار ذیل می‌باشند:

۱-دارا نبودن وجه نقد یا عدم‌کفایت آن در تاریخ مندرج در چک

۲- کشیدن تمام یا قسمتی از وجهی که به اعتبار آن چک صادرشده است از حساب خود

۳- عدم مطابقت امضاء

۴- قلم‌خوردگی

۵- اختلاف در مندرجات چک

۶- دستور عدم پرداخت وجه چک توسط صادرکننده و یا غیرازآن

۷- مسدود کردن حساب پس از صادر کردن چک

۸- صدور چک از حساب مسدود با علم به بسته بودن حساب بانکی خود

(موارد مذکور حصری نمی‌باشند و ممکن است مواردی دیگر جزء این موارد و از اسباب و جهات کیفری صدور چک پرداخت نشدنی قلمداد شوند.)

آشنایی با قوانین چک

آشنایی با قوانین چک

برای تعقیب کیفری علاوه بر وجود حداقل یکی از جهات کیفری یادشده، وجود تمام شرایط ذیل نیز ضروری است:

۱-گرفتن گواهی عدم پرداخت از بانک

بر اساس قانون صدور چک اگر وجه چک یا مقداری از آن به علل قانونی پرداخت نگردد بانک مکلف است در برگ مخصوصی علت یا علل عدم پرداخت و یا کسر موجودی را قید و امضا و مهر نموده و به دارنده چک تسلیم نماید. این گواهی عدم پرداخت برای پیگیری چک از راه کیفری، حقوقی و ثبتی لازم است.

۲- شکایت دارنده چک

ماده ۱۱ قانون صدور چک در قسمت نخست خود بیان می‌دارد که:« جرائم مذکور در این قانون بدون شکایت دارنده چک قابل‌تعقیب نیست…»دارنده چک نیز اعم از کسی است که چک در وجه او صادر گردیده یا به نام او پشت‌نویسی شده یا حامل چک (در مورد چک‌های در وجه حامل) یا قائم‌مقام قانونی آنان. بنابراین کسی حق تعقیب کیفری را دارد که از اشخاص مذکور باشد و برای اولین بار چک را به بانک ارائه کرده باشد.

۳- رعایت مهلت‌های شش‌ماهه چک

مهلت‌های را که شاکی باید رعایت کند به این صورت است که نخست ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ صدور چک آن را به بانک ارائه نماید و دوم اینکه ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت توسط بانک، اقدام به شکایت کیفری نماید (دو موعد مذکور در یکدیگر تداخل نمی‌کنند).

این نکته نیز دارای اهمیت است که ماه سی روز کامل محاسبه می‌شود. همچنین هرگاه روز آخر مهلت شش‌ماهه مصادف با تعطیل رسمی باشد، روز آخر مهلت ارائه چک به بانک روز بعد از تعطیلات است.

۴-انتخاب مرجع صالح

امروزه دادسرا عهده‌دار کشف جرم و تعقیب متهم به جرم است و اقدامات دادسرا در جرائمی که جنبه خصوصی دارند با شکایت شاکی خصوصی شروع می‌شود و در حوزه قضایی بخش، وظیفه دادستان را دادرس علی‌البدل بر عهده دارد. پس‌ازآنکه در دادسرا تحقیقات پایان یافت و آخرین دفاع متهم استماع شد، پرونده نزد دادستان فرستاده می‌شود تا در مورد مجرمیت متهم موافقت حاصل شود و سپس پرونده به دادگاه صالح ارسال می‌شود.

همچنین در هر حوزه قضایی که دارای بیش از یک شعبه دادگاه عمومی باشد آن شعب به حقوقی و جزایی تقسیم می‌شوند و دادگاه‌های جزایی فقط به امور کیفری رسیدگی خواهند نمود. ازجمله به شکایات مربوط به صدور چک پرداخت نشدنی نیز همین شعب کیفری رسیدگی می‌نمایند.

برای تشخیص دادسرا و دادگاه‌های صالح باید توجه داشت که نتیجه مجرمانه (یعنی عدم پرداخت وجه) در محل وقوع بانک محال‌علیه رخ می‌دهد. مطابق با رویه معمولی، دادگاه صالح برای رسیدگی به جرم صدور چک پرداخت نشدنی دادگاه محل وقوع بانک محال‌علیه هست. به‌عبارت‌دیگر باید در حوزه قضایی طرح دعوا و شکایت کرد که بانک محال‌علیه در آن حوزه باشد و چک در آن بانک منتهی به صدور گواهی عدم پرداخت‌شده باشد.

آشنایی با قوانین چک

آشنایی با چک و قوانین آن

مواردی که در آن‌ها چک قابل‌تعقیب کیفری نیست

گفته شد که به دلیل اهمیت چک و نقش مشابه اسکناس آن قانون از چک حمایت کیفری به عمل می‌آورد. اما مواردی که ویژگی اسکناس بودن چک را کمرنگ‌تر می‌نماید موردحمایت کیفری قرار نمی‌گیرد و موجب عدم تعقیب کیفری و یا عدم مجازات صادرکننده می‌شود که این موارد عبارت‌اند از:

۱-چک‌های سفید امضا: چک سفید امضا چکی است که صادرکننده آن را فقط امضا کرده و به‌طرف مقابل می‌دهد تا وی بتواند هر زمان که اراده کند سایر مندرجات آن را تکمیل و آن را به بانک ارائه نماید. (درصورتی‌که ثابت شود)

۲-هرگاه در متن چک، وصول آن منوط به تحقق شرطی شده باشد.

۳-چنانچه در متن چک قیدشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.

۴-هرگاه بدون قید در متن چک ثابت شود که وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی بوده یا چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.

۵-درصورتی‌که ثابت گردد چک بدون تاریخ صادرشده و یا تاریخ واقعی صدور چک مقدم بر تاریخ مندرج در متن چک باشد.

۶-در موردی که ثابت شود چک‌های بلامحل بابت معاملات نامشروع و یا بهره ربوی صادرشده است؛ عمل صادرکننده مشمول مجازات‌های قانون صادرکننده چک نمی‌شود.

۷-درصورتی‌که صادرکننده چک قبل از تاریخ شکایت کیفری وجه چک را نقداً به دارنده آن پرداخته باشد قابل‌تعقیب کیفری نیست.

۸-پرداخت وجه چک در هر مرحله موجب صدور قرار موقوف تعقیب و یا عدم اجرای مجازات خواهد شد.
۹-درصورتی‌که صادرکننده چک قبل از تاریخ شکایت کیفری، با موافقت شاکی خصوصی ترتیبی برای پرداخت آن در بانک محال‌علیه فراهم نموده باشد. (بانک مکلف است تا میزان وجه چک حساب صادرکننده را مسدود نماید و به‌محض مراجعه دارنده و تسلیم چک وجه آن را بپردازد).

۱۰-انتقال چک پس از برگشت از بانک موجب سقوط حق شکایت کیفری می‌شود مگر اینکه انتقال قهری باشد (مانند ارث)

۱۱-انتقال چک و یا انتقال هر نوع حقوق شاکی نسبت به چک پس از شکایت کیفری به دیگری موجب موقوفی تعقیب کیفری خواهد شد.

۱۲-هرگاه شاکی گذشت نماید قرار موقوفی تعقیب یا موقوفی اجرای حکم صادر می‌شود.
۱۳-پرداخت وجه چک و خسارت تأخیر تأدیه به‌صورت نقدی به دارنده موجب صدور قرار موقوفی می‌شود.

۱۴-فراهم نمودن موجبات پرداخت وجه چک و خسارات آن از تاریخ ارائه چک به بانک یا اینکه وجه چک و خسارات تأخیر تأدیه را در صندوق دادگستر یا اجرای ثبت تودیع نماید و موجب صدور قرار موقوفی می‌شود.

حمایت مدنی از چک

اگر دارنده چک از شرایطی که موجب تعقیب کیفری می‌شود، استفاده نکرده باشد، این حق برای وی محفوظ است تا به‌منظور مطالبه مبلغ چک، اقدام به تنظیم و تقدیم دادخواست علیه صادرکننده به دادگاه عمومی محل انجام معامله یا اقامتگاه صادرکننده چک (خوانده) کند. دارنده چک باید با در دست داشتن ۲ نسخه فتوکپی مصدق چک بلامحل و نیز ۲ نسخه فتوکپی مصدق گواهینامه عدم پرداخت چک بلامحل توسط بانک و تکمیل و امضای ۲ نسخه برگ دادخواست به دادگاه و الصاق تمبر قانونی به آن، مراحل اولیه را تکمیل و تقدیم دادگاه کند.
علی‌الاصول زمان رسيدگي به دعاوي حقوقي طولاني است.

با تشكيل شوراهاي حل اختلاف( هرچند سقف قانوني رسيدگي به دعاوي مالي اين شوراها تا مبلغ یک‌میلیون تومان می‌باشد ولي) محاكم براي صلح و سازش تمامي چک‌ها را در ابتدا به شوراهاي مذكور ارجاع می‌دهند تا موجبات سازش طرفين را فراهم سازند.در صورت عدم حصول سازش توسط شوراها پرونده براي رسيدگي ماهوي به دادگستري اعاده می‌گردد.

علاوه بر مراجعه به دادگاه، چک را می‌توان از طریق اداره ثبت‌اسناد و املاک نیز وصول نمود. قانون‌گذار ویژگی‌های خاصی را برای چک قائل شده است. یکی از ویژگی‌های چک، این است که چک؛ در حکم سند رسمی و لازم‌الاجرا است. بنابراین دارنده چک بلامحل می‌تواند همانند سایر اسناد رسمی لازم‌الاجرا برای مطالبه وجه چک به دوایر اجرای ثبت و اسناد مراجعه و چک را به اجرا بگذارد.

به‌منظور درخواست صدور اجرائیه باید ابتدا به اداره ثبت محل که بانک محال‌علیه در محدوده آن واقع است مراجعه کرد و پس از خرید تقاضانامه صدور چک و تکمیل آن، با ضمیمه کردن اصل چک و گواهی عدم پرداخت بانک محال‌علیه، فرم تکمیل‌شده را به دایره اجرا به ثبت تحویل داد و رسید دریافت کرد.دوایر اجرای ثبت پس از صدور اجرائیه، آن را مطابق آئین‌نامه اسناد رسمی لازم‌الاجرا، توسط مأمور اجرا به صادرکننده ابلاغ می‌کند و اگر ظرف مدت ۱۰ روز پس از ابلاغ صادرکننده چک ترتیب پرداخت وجه چک را ندهد دارنده چک می‌تواند با معرفی اموال بدهکار اعم از منقول و غیرمنقول درخواست توقیف اموال را کرده و پس از توقیف اموال در جهت گرفتن طلب خود اقدام کند. باید توجه داشت کهاعلام‌جرم علیه صادرکننده چک بی‌محل مانع از درخواست صدور اجرائیه برای وصول وجه چک از طریق اداره ثبت نخواهد بود. از طرفی نسبت به چک‌هایی که به علت مطابق نبودن امضا برگشت‌خورده و گواهی پرداخت نکردن صادرشده، نمی‌توان از طریق اجرای ثبت اقدام کرد.

برای مطالعه بخش اول این مقاله روی آشنایی با قوانین چک کلیک کنید

محصولات مرتبط

خدمات مشاوره ستکا
دوره‌های حضوری
دوره‌های مجازی
کتاب‌های کارآفرینی
مطالب مرتبط
کمک ۲۰۰ میلیون دلاری به شرکت‌های دانش بنیان
قائم مقام صندوق توسعه ملی خبر دادکمک 200 میلیون دلاری به شرکت‌های دانش بنیانقائم مقام صندوق توسعه ملی، شورای برنامه ریزی را مهمترین نهاد تصمیم گیری برای استان دانست و ...
ادامه مطالب
سال آینده نیازی به واردات گندم نداریم/ می‌توان جلوی واردات برنج را گرفت
وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: دولت تمهیدات خاصی را برای وضعیت کشت گندم در طول سال جاری اندیشیده و با توجه به شرایط موجود در سال آینده نیازی به ...
ادامه مطالب
۹۰۶ واحد تعاونی در هفته تعاون به بهره برداری می رسد/ ۱۵میلیون نفر در کشور عضو تعاونی ها هستند
تهران - ایرنا - معاون امور تعاون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت: در هفته تعاون (12 تا 18 شهریور ماه) در مجموع 906 واحد تعاونی در کشور به ...
ادامه مطالب
صنعت مبلمان کشور بازار هدف ندارد/ورشکستگی تولیدکنندگان در پی واردات بی‌رویه
به عقیده بسیاری از کارشناسان و مسئولان مرتبط صنعت مبلمان جزء معدود صنایع پربازده کشور به شمار می رود که این صنعت نیازمند حمایت شدید دولت، شناسایی بازار هدف ، ...
ادامه مطالب
صادرات ۲٫۲ میلیارد دلاری صنایع غذایی در سال ۹۲
مدیرکل صنایع غیرفلزی وزارت صنعت خبر داد: صادرات 2.2 میلیارد دلاری صنایع غذایی در سال 92مدیرکل دفتر صنایع غیرفلزی وزارت صنعت، معدن و تجارت ارزش صادرات صنایع غذایی کشور را در ...
ادامه مطالب
تعاونی ها از حمایت های بیشتری برخوردار می شوند
ساری - ایرنا - معاون امور تعاون وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی از اعمال برنامه حمایت از تعاونی ها خبرداد و گفت: پرداخت تسهیلات به طرحهای تعاونی توجیهی ...
ادامه مطالب
کمک ۲۰۰ میلیون دلاری به شرکت‌های دانش بنیان
سال آینده نیازی به واردات گندم نداریم/ می‌توان
ششمین استارتاپ گرایند تهران
۹ نکته برای مذاکره ای بهتر برای کارآفرینان
دومین استارتاپ گرایند اصفهان
۹۰۶ واحد تعاونی در هفته تعاون به بهره
سم والتون بنیان‌گذار فقید والمارت
صنعت مبلمان کشور بازار هدف ندارد/ورشکستگی تولیدکنندگان در
صادرات ۲٫۲ میلیارد دلاری صنایع غذایی در سال
تعاونی ها از حمایت های بیشتری برخوردار می