آشنایی با قوانین چک 

یک کارآفرین نه به اندازه یک حقوقدان بلکه در حد نیازش باید با قوانین حقوقی پرکاربرد آشنا باشد. آشنایی با قوانین چک یکی از موارد است. متاسفانه کارآفرینان در مورد مسائل حقوقی آشنایی با قوانین چک اطلاعات کمی دارند و این موضوع موجب می‌شود هزینه‌های بعضاً سنگینی پرداخت کنند. در این نوشته سعی دارم در مورد یکی از پرکاربردترین اسناد تجاری در ایران یعنی چک صحبت کنم.

امروزه بسياري از روابط اقتصادي و مالي از طريق چك انجام می‌شود و به دلیل مشكلاتي كه نقدينگي در گردش براي افراد جامعه ایجاد می‌کند، سعي وافر دولت‌ها بر این قرارگرفته كه از چك ابزاري بسازند كه جايگزين پول و نقدينگي باشد و به آن‌چنان اعتبار و اهميتي بدهند كه افراد اجتماع به‌راحتی آن را در روابط مالي خود به‌کارگیرند. به همین دلیل نقش اقتصادي چك بسيار سرنوشت‌ساز و خطير است.  چک در نظام حقوقی ایران به دو شیوه مورد حمایت قرار می‌گیرد:۱- حمایت حقوقی که همانند سایر اسناد تجاری از قبیل سفته مطابق قانون تجارت به عمل خواهد آمد.۲- حمایت کیفری: که به دلیل اهمیت چک و مشکلات مربوط به صدور چک بلامحل از طریق مراجع کیفری مطابق قانون صدور چک به عمل خواهد آمد.( تعریف و تفاوت این دو بعداً ذکر خواهد شد.

چك نوشته‌ای است كه به‌موجب آن صادركننده وجوهي را که در نزد محال‌علیه (بانک) دارد کلاً يا بعض مسترد يا به ديگري واگذار می‌نماید؛ به این ترتیب فرد مبالغی را که نزد بانک گذاشته است، از طریق صدور چک به دیگری واگذار می‌نماید. به‌عبارت‌دیگر چك برگ خاصي است كه يكي از بانک‌ها براي استرداد وجه يا اعتبار قابل‌استفاده يا واگذاري آن‌ها به ديگري در اختيار صاحب يا صاحبان حساب گذاشته است. چک درواقع یک سند عادی است و تنها یک نوشته ساده نیست. قانون صدور چک انواع چک‌ها را چنین برمی‌شمارد:

۱- چک عادی

مهم‌ترین و شایع‌ترین نوع چک همان «چک عادی» است. چک عادی چکی است که اشخاص عهده بانک‌ها به حساب جاری خود صادر می‌نمایند؛ یعنی افراد از بانک می‌خواهند که پولی را که نزدش دارند به دیگری،  یعنی دارنده چک، پرداخت نماید. دارنده این چک تضمینی جز اعتبار صادرکننده آن ندارد.

۲- چک تأییدشده

چک تأییدشده هم مانند چک عادی، چک افراد عهده بانک هست؛چک تأییدشده چکی است که اشخاص عهده بانک‌ها به حساب جاری خود صادر می‌کنند و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تایید می‌شود. با این وجود در بانک‌های ایران تایید چک متداول نیست.

۳- چک تضمین‌شده و چک مسافرتی

اما چک تضمین‌شده و چک مسافرتی، چک‌ بانک به عهده بانک هستند. یعنی خود بانک باید آن‌ها را صادر نماید. چک مسافرتی در تمام شعب بانک پرداخت می‌شود. (در حال حاضر استفاده از چک مسافرتی همانند پول نقد جاافتاده است.) چک تضمین‌شده چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می‌شود. این چک طبق درخواست مشتری توسط بانک در وجه اشخاص حقیقی یا شرکت‌های حقوقی با استفاده از رمز مخصوص صادر می‌شود و فوت و حجر و ورشکستگی صادرکننده آن، خللی به حقوق دارنده چک وارد نمی‌کند.

در چك بايد محل و تاريخ صدور قیدشده و به امضاي صادركننده برسد؛ پرداخت وجه نبايد مدت داشته باشد و وجه چك بايد به‌محض ارائه پرداخت شود.( تاریخ چک باید به‌روز باشد)؛ از چک مدت‌دار حمایت کیفری به عمل نمی‌آید. چك ممكن است در وجه حامل يا شخص معين يا به حواله‌کرد باشد.

هم‌چنین ممكن است به صرف امضاء در ظهر به ديگري منتقل شود. شخصی كه چك را صادر می‌كند بایستی در تاریخی كه در چك ذكر می‌كند به همان اندازه در بانك وجه نقد داشته باشد والا هم از نظر جزایی و هم از نظر مدنی مسئولیت خواهد داشت.(به این معنی که مسئول پرداخت چک خواهد بود و در غیر این صورت ممکن است از او شکایت مدنی و یا کیفری به عمل آید. )

آشنایی با قوانین چک

آشنایی با چک

نکات حائز اهمیت در خصوص قوانین چک:

-از نظر قانون تجارت افراد زیر دارنده چک به حساب می‌آیند:

  • کسی که چک در وجه او صادر گردیده
  • کسی که چک به نام او پشت‌نویسی شده
  • حامل چک (در مورد چک‌های در وجه حامل)
  • قائم‌مقام قانونی افراد بالا

-هرگاه در متن چک شرطی برای پرداخت ذکر شده باشد، بانک به آن شرط ترتیب اثر نخواهد داد.

– چک فقط در تاریخ مندرج در آن و یا پس از تاریخ مذکور قابل وصول از بانک خواهد بود.

-درصورتی‌که دارنده چک تا شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه ننماید دیگر حق شکایت کیفری نخواهد داشت. دارنده چك براي تعقيب كيفري بايد ظرف ۶ ماه از تاريخ صدور براي دريافت وجه آن به بانك مراجعه نمايد و ظرف ۶ ماه از تاريخ صدور گواهي عدم پرداخت براي طرح شكايت به دادسرا مراجعه كند، در غير اين صورت ديگر امكان طرح شكايت كيفري نيست.

-کسی که چک پس از برگشت از بانک به وی منتقل گردیده حق شکایت کیفری نخواهد داشت مگر آنکه انتقال قهری باشد. به‌عنوان مثال اگر فرد الف چکی از شخص ج داشته باشد و آن را به بانک ببرد اما به دلیل عدم وجود موجودی، چک پرداخت نشود و بانک آن را برگشت بزند و پس از آن، این  چک را به دلیل طلبش به فرد ب انتقال دهد، ب حق شکایت کیفری از ج را نخواهد داشت. اما اگر این چک مثلا به ب به ارث رسیده باشد، امکان شکایت کیفری از بین نمی‌رود.

-درصورتی‌که دارنده چک بخواهد چک را به وسیله شخص دیگری به نمایندگی از طرف خود وصول کند و حق شکایت کیفری او در صورت بی‌محل بودن چک محفوظ باشد، باید هویت و نشانی خود را با تصریح نمایندگی شخص مذکور در ظهر چک قید نماید و بدین ترتیب حق شکایت کیفری وی محفوظ خواهد بود.

-صادر‌كننده نباید، در زمان مندرج در چك، تمام یا قسمتی از وجه را از بانك خارج كند به شكلی كه در زمان سررسید در حساب وی وجه نباشد. همچنین نباید دستور پرداخت نشدن چك را صادر كند یا اینكه نباید چك را به شكل غیر صحیح تنظیم كند. در صورت عدم مطابقت امضاء، قلم‌خوردگی و مسائلی از این قبیل، بانك از پرداخت پول خودداری می‌كند.

-صادرکننده چک( یا ذینفع یا قائم‌مقام قانونی آن‌ها) با تصریح به اینکه چک مفقود یا سرقت یا جعل شده یا از طریق کلاهبرداری یا خیانت‌درامانت یا جرائم دیگری تحصیل گردیده، می‌تواند کتباً دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد. بانک پس از احراز هویت دستوردهنده( و اطمینان از اینکه او صادرکننده چک است) از پرداخت وجه آن خودداری خواهد کرد و در صورت ارائه چک به بانک، گواهی عدم پرداخت را با ذکر علت اعلام‌شده صادر و تسلیم می‌نماید.

دارنده چک می‌تواند علیه کسی که دستور عدم پرداخت داده شکایت کند. هرگاه خلاف ادعایی که موجب عدم پرداخت‌شده ثابت گردد(یعنی ثابت شود که چک گم نشده بوده است یا از طریق سرقت  و … به دست نیامده بوده است) دستوردهنده علاوه بر مجازات مقرر باید کلیه خسارات وارد بر دارنده چک را نیز بپردازد. دستوردهنده مکلف است پس از اعلام به بانک شکایت خود را به مراجع قضایی تسلیم و حداکثر ظرف مدت یک هفته گواهی تقدیم شکایت خود را به بانک تسلیم نماید. در غیر این صورت پس از انقضا مدت مذکور بانک از محل موجودی به تقاضای دارنده چک وجه آن را پرداخت می‌کند.

– چنانچه شخصی به دیگری چكی را بدهد و در مقابل قرار باشد كه دیگری كاری را برای او انجام دهد و انجام ندهد، صادر‌كننده نمی‌تواند دستور عدم‌ پرداخت چك را صادر كند؛ زیرا عدم‌ انجام تعهد یك مسئله مدنی است و بایستی پس از پرداخت وجه، دادخواست خود را به دادگاه تحویل دهد.

-چک‌های صادره از صندوق قرض‌الحسنه چك محسوب نمی‌شوند چراکه صندوق قرض‌الحسنه بانك نبوده و تابع ضوابط و مقررات حاكم بر عمليات بانكي نيستند. اين چک‌ها در واقع نوعي حواله هستند كه دارنده آن‌ها نه از مزاياي كيفري اسناد تجاري بهره‌مندند و نه می‌توانند از مزاياي قانون تجارت و قانون ثبت اسناد استفاده كنند. اين چک‌ها در واقع اسناد عادي و مطالبه‌ی وجه آن‌ها منوط به رعايت تشريفات مربوط به مطالبه اجراي مفاد اسناد عادي است.

– در صورتی که چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی صادرشده باشد، صادرکننده چک و صاحب امضا متضامنا مسئول پرداخت وجه چک بوده و اجراییه و حکم ضرر و زیان بر اساس تضامن علیه هر دو نفر صادر می‌شود. به‌علاوه امضاکننده چک طبق قانون مسئولیت کیفری خواهد داشت مگر اینکه ثابت نماید که عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعدی او است،‌ که در این صورت کسی که موجب عدم پرداخت شده از نظر کیفری مسئول خواهد بود. به‌عنوان مثال در جایی که مدیرعامل یک شخص حقوقی به نمایندگی از شخص حقوقی، چکی را امضا می‌کند، هم خود مدیرعامل و هم شرکت با هم و متضامنا مسئول پرداخت چک خواهند بود.

آشنایی با قوانین چک

آشنایی با چک

در شماره بعدی ماهنامه کارآفرینی ستکا طرق حمایت از چک، حمایت مدنی و کیفری و تفاوت آن‌ها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

برای مطالعه بخش دوم این مقاله روی آشنایی با قوانین چک کلیک کنید


[divider]

زهره مومنی (دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق)

محصولات مرتبط

خدمات مشاوره ستکا
دوره‌های حضوری
دوره‌های مجازی
کتاب‌های کارآفرینی
مطالب مرتبط
زنان، اشتغال‌آفرینی و کارآفرینی
زنان، اشتغال‌آفرینی و کارآفرینیزنان ایرانی حدود نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. از این نسبت در کنار تمامی نتیجه‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌هایی که باید بر مبنای آن صورت بگیرد، یک ...
ادامه مطالب
تورم مقررات در کسب‌وکار
«دنیای‌اقتصاد» در گفت‌وگو با کارشناسان بررسی کرد.سردار خالدی: بخش خصوصی همواره از مقام یک تولیدکننده انتظار دارد مداخله دولت در اقتصاد به‌گونه‌ای باشد که کسب‌وکار از حرکت باز نماند و ...
ادامه مطالب
حمایت از پژوهش‌های اقتصاد محور و شرکت های دانش بنیان
ستاری گفت: معاونت علمی فن آوری رییس جمهور از کلیه تحقیق هایی که در 5 سال آینده قابلیت تجاری شدن داشته باشند حمایت می کند.به گزارش گروه علمي،‌ پزشكي باشگاه خبرنگاران به ...
ادامه مطالب
صدور ۲۲ هزار مجوز مشاغل خانگی در استان البرز
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان البرز از صدور 22 هزار مجوز مشاغل خرد و خانگی در این استان خبر داد.به گزارش ایسنا، علی ایمانی گفت: این تعداد مجوز ...
ادامه مطالب
صادرات ۲٫۲ میلیارد دلاری صنایع غذایی در سال ۹۲
مدیرکل صنایع غیرفلزی وزارت صنعت خبر داد: صادرات 2.2 میلیارد دلاری صنایع غذایی در سال 92مدیرکل دفتر صنایع غیرفلزی وزارت صنعت، معدن و تجارت ارزش صادرات صنایع غذایی کشور را در ...
ادامه مطالب
بوشهر- معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان بوشهر گفت: کارآفرینی در عرصه های فرهنگی و اجتماعی یک ضرورت مهم و اجتناب ناپذیر برای ...
ادامه مطالب
ویژگی‌های یک کارآفرین موفق
زنان، اشتغال‌آفرینی و کارآفرینی
تورم مقررات در کسب‌وکار
توسعه محصول جدید و عوامل موفقیت در آن
حمایت از پژوهش‌های اقتصاد محور و شرکت های
صدور ۲۲ هزار مجوز مشاغل خانگی در استان
صادرات ۲٫۲ میلیارد دلاری صنایع غذایی در سال
آشنایی با قوانین چک
محصول حداقلی یکی از مفاهیم نوپای ناب
کارآفرینی در عرصه های فرهنگی و اجتماعی یک